Krigen: Den hemmelege jula hos Øglænd - eit augeblikk av fred

I denne spennande episoden av Ting frå Jærmuseet dykker me ned i dei farlege okkupasjonsåra for å fortelja historia om to enkle, raude julekuler med utklipt kristtorn.

Julekulene i Vitenfabrikkens museumsmagasin er beviset på ei hemmeleg og risikabel samling på Jonas Øglænd-fabrikken i 1944.

Jonas Øglænd AS var eit stort konsern, mellom anna kjent for sykkelmerket Den Beste Sykkel (DBS). Dei tilsette produserte våpen og trykte motstandsbladet Stritt folk, alt medan ei gnagande uro og frykt prega dei krigstrøytte arbeidarane. Redsla var høgst reell: Tyske soldatar og Statspolitiet kom jamleg på razzia, og sjølv den minste mistanke kunne føra til arrestasjon.

Midt i denne farlege tida – då matvarene var skrale og julehøgtida ei magertid – tok dei tilsette ved fabrikken ein enorm sjanse:

I matsalen samla fabrikkdrivarane og arbeidarane seg i hemmelegheit. Dei dekte bordet med kvite dukar, tende stearinlys og pynta med norske flagg. Julekulene og kristtornen var ein del av denne bordpynten.

Men det var maten som gjorde kvelden legendarisk. Det blei servert ekte pølse og ekte kaffi. Måltidet smakte ekstra godt då dei fekk den sjokkerande meldinga: Maten var stolen frå tyske offiserar.

For dei krigstrøytte menneska som sat der, gav dette måltidet ei sårt tiltrengt fredeleg stund – eit augeblikk der krigen kjendest langt borte.

Høyr historia om kvifor Øglænd-tilsette Rasmus Rasmussen tok med seg julekulene heim den kvelden, og kvifor han tok vare på dei gjennom alle år – som eit symbol på fredstid og eit vitnemål om motstand. Dette er forteljinga om korleis eit lite stykke julepynt kan romma mot, risiko og eit djupt sakn etter fred.

Gjest i denne episoden er formidlar Jan Erik Holmen.

Programleiar Christian Gilsvik.

Podkasten er produsert av Screen Story for Jærmuseet.